Vì sao khói nụ trầm lại chảy ngược xuống?
Khói nào cũng bay lên, vậy vì sao khói của nụ trầm thác khói lại đổ xuống như nước? Bí mật nằm ở một đường ống nhỏ giấu trong lòng nụ và chút vật lý về khói nóng, khói nguội.
Lần đầu thấy một nụ trầm thác khói, ai cũng ngồi nhìn lâu. Khói không bay lên như bình thường mà đổ xuống, men theo những bậc đá của đế, đọng lại thành một vũng mờ dưới đáy rồi mới tan. Trông như nước.
Nhưng khói là khói. Vì sao nó lại chảy xuống?
Khói thật ra nặng hơn không khí
Nghe lạ nhưng đúng: khói trầm đặc hơn không khí ở nhiệt độ phòng, vì nó chứa vô số hạt nhỏ li ti. Nếu để yên, khói sẽ chìm xuống.
Vậy sao khói nhang, khói nụ bình thường lại bay lên? Vì nó nóng. Khói vừa thoát ra từ đốm lửa rất nóng, mà không khí nóng thì nhẹ hơn không khí lạnh. Sức nóng đủ nâng cả những hạt nhỏ bay lên theo. Càng lên cao khói càng nguội, và đó là lúc nó bắt đầu loãng, bạt đi, tan vào phòng.
Đường ống giấu trong lòng nụ
Nụ trầm thác khói có một khác biệt nhỏ mà ta không thấy từ bên ngoài: một đường ống rỗng chạy từ giữa thân nụ xuống, mở ra thành một lỗ nhỏ dưới đáy.
Khi đốt, một phần khói không thoát lên từ đỉnh mà bị hút xuống đường ống này. Trên đường đi xuống, nó nguội đi. Tới lúc chui ra từ lỗ dưới đáy, khói đã đủ nguội để lộ bản chất thật: nặng hơn không khí. Thế là nó rơi xuống, và chảy.
Khói nụ thác khói không trái với vật lý. Nó chỉ được làm nguội trước khi ra ngoài, nên ta mới thấy khói vốn nặng thế nào.
Đế thác khói, với những bậc, rãnh và "hồ" nhỏ, là để dẫn dòng khói đó đi theo đường người ta muốn.
Ba mẹo để khói chảy đẹp
- Đặt lỗ của nụ đúng lỗ của đế. Lỗ dưới đáy nụ phải trùng với lỗ trên đế, không thì khói bị chặn và không chảy.
- Tránh gió. Quạt, điều hoà thổi thẳng, cửa sổ mở đều làm dòng khói rối và bay mất. Khói chảy đẹp nhất trong phòng kín gió.
- Giữ đế sạch. Nhựa trầm đọng lâu ngày trong rãnh sẽ làm khói chảy kém. Thỉnh thoảng lau đế.
Khi đốt: hơ lửa vào đầu nhọn tới khi bắt cháy, để lửa cháy vài giây rồi thổi tắt, thấy đốm đỏ và khói bắt đầu ra từ lỗ đáy là được. Nụ làm tay chắc hơn nên có khi phải hơ lâu hơn một chút.
Về nụ trầm ở đây
Nụ trầm hương của Trầm Tuệ ở đây là loại khói đổ chậm: nụ 4,3 cm cháy khoảng 30 phút, nụ 3,5 cm khoảng 15 phút. Hai hộp Cao cấp và Thượng hạng có sẵn đế cắm hợp kim. Muốn xem khói chảy thành thác thì cần thêm một đế thác khói.
Mỗi tối tôi hay đốt một nụ khi làm việc, và vẫn thỉnh thoảng dừng lại nhìn dòng khói. Có những thứ biết rõ vì sao rồi vẫn thấy đẹp.
Tập sau: một bài thực dụng hơn, cách nhận ra nhang trầm pha hoá chất.
Nguồn tham khảo
- Kin Objects, How to Burn Incense: guide to backflow incense cones: cơ chế khói nặng hơn không khí và đường ống rỗng trong nụ, cách đốt, lưu ý về lỗ đế, gió và vệ sinh đế.
- Catalogue Trầm Tuệ: kích thước và thời gian cháy của nụ trầm.