Trầm vi sinh là gì, có phải trầm thật không?

Đây là câu tôi được hỏi nhiều nhất: "Trầm vi sinh là trầm thật hay trầm giả?"

Để trả lời cho đúng, phải quay lại cách trầm hình thành.

Trầm là phản ứng tự vệ của cây

Như tập 2 đã kể, gỗ dó bầu bình thường không thơm. Trầm chỉ xuất hiện khi cây bị thương, nấm và vi sinh xâm nhập, và cây tiết nhựa để tự vệ. Một bài tổng quan năm 2019 trên tạp chí Frontiers in Plant Science viết rằng sự hình thành trầm "thường gắn với vết thương và sự nhiễm nấm" của cây dó bầu, và nhựa được cây tiết ra như một phản ứng tự vệ.

Trong rừng, vết thương đến từ gió bão, sét, côn trùng. Việc đó ngẫu nhiên và chậm, nên trầm tự nhiên rất hiếm. Khi trầm rừng gần cạn, người ta trồng dó bầu và chủ động gây ra phản ứng đó. Có ba nhóm cách chính.

Ba cách tạo trầm trên cây trồng

Bài tổng quan năm 2019 so sánh ưu nhược điểm của từng cách:

1. Tạo vết thương cơ học: chặt, khoan, đóng đinh vào thân cây rồi chờ.

• Ưu: rẻ.
• Nhược: tốn công, lâu, chất lượng trầm không đoán trước được.

2. Cấy vi sinh: khoan vào thân rồi đưa các chủng nấm, vi sinh vào, mô phỏng đúng cách cây bị nhiễm ngoài tự nhiên. Đây là cái người ta gọi là trầm vi sinh.

• Ưu: nguyên liệu vi sinh rẻ, dễ có, thường được xem là an toàn khi làm và thân thiện với môi trường.
• Nhược: trầm hay tập trung quanh chỗ cấy, chất lượng không đồng đều giữa các cây.

3. Dùng hoá chất kích thích: đưa các chất như hormone thực vật, muối, khoáng vào thân để ép cây tiết nhựa nhanh và lan khắp thân.

• Ưu: nhanh, sản lượng cao.
• Nhược: các tác giả ghi nhận còn nhiều hoài nghi về tác động lên sức khoẻ con người và môi trường.

Một nghiên cứu khác năm 2019 trên tạp chí Molecules phân tích thành phần hoá học của trầm tạo bằng các cách khác nhau và thấy chúng khác nhau rõ rệt. Tức là cách tạo trầm ảnh hưởng thật tới mùi và chất của trầm, không chỉ là chuyện tên gọi.

Vậy trầm vi sinh là thật hay giả?

Nhựa trong trầm vi sinh là nhựa do chính cây dó bầu tiết ra, qua đúng cơ chế tự vệ như ngoài rừng. Theo nghĩa đó, nó là trầm thật.

Nó không phải trầm tự nhiên, và thường không đạt được độ sâu của những khúc trầm rừng tích nhựa hàng chục, hàng trăm năm. Một số nhà buôn gọi mọi loại trầm cấy là "trầm giả" để phân biệt với trầm rừng. Cách gọi đó hơi quá, nhưng lý do đằng sau là thật: đừng để ai bán trầm cấy với giá trầm rừng.

Thứ đáng hỏi kỹ không phải là "có cấy hay không", mà là "cấy bằng gì, cây bao nhiêu tuổi, và người bán có nói thật không".

Tôi chọn gì, và vì sao

Những món tôi bán là của Trầm Tuệ, làm từ trầm cấy vi sinh. Theo câu chuyện của họ, công nghệ này được các nhà khoa học đã nghiên cứu cây dó bầu hàng chục năm truyền lại. Tôi chọn họ vì hai lẽ:

• Theo Trầm Tuệ, họ tạo trầm bằng vi sinh chứ không bằng hoá chất kích thích, và nhang không tẩm hương liệu hoá chất.
• Họ ghi rõ tuổi cây trên từng hộp: 15–25 năm, 25–35 năm, 35–50 năm. Cây càng già, nhựa tích càng lâu, hương càng dày. Bạn biết mình đang trả tiền cho cái gì.

Tôi không nói trầm vi sinh bằng trầm rừng trăm năm. Tôi chỉ nói nó thật, sạch, và đúng giá.

Tập sau: vì sao khói của nụ trầm có loại lại chảy ngược xuống như thác nước?

Nguồn tham khảo

• Tan và cộng sự (2019), Frontiers in Plant Science, Agarwood Induction: Current Developments and Future Perspectives: cơ chế hình thành trầm, so sánh ưu nhược điểm các cách tạo trầm.
• Yan và cộng sự (2019), Molecules, Chemical Profiles of Cultivated Agarwood Induced by Different Techniques: thành phần hoá học của trầm khác nhau theo cách tạo.
• Wikipedia, mục Agarwood: việc một số nhà buôn gọi trầm cấy là "trầm giả".
• Trầm Tuệ, Về Trầm Tuệ: công nghệ tạo trầm vi sinh.